Stotteren bij volwassenen: begrijpen en ermee omgaan

Stotteren komt niet alleen bij kinderen voor. Ook volwassenen kunnen stotteren, soms al sinds de kindertijd en soms na een periode waarin het nauwelijks merkbaar was. Het kan invloed hebben op gesprekken, werk, sociale contacten en zelfvertrouwen. Toch verschilt de ervaring per persoon: de één stottert vooral in bepaalde situaties, terwijl een ander er dagelijks mee te maken heeft.

Wat is stotteren?

Stotteren is een verstoring in de vloeiendheid van spreken. Dat kan zich uiten in het herhalen van klanken of woorden, het langer aanhouden van een klank of het tijdelijk vastlopen tijdens het spreken. Sommige mensen ervaren daarnaast spanning of vermijden bepaalde woorden en situaties. Die reacties zijn niet voor iedereen hetzelfde en zijn niet altijd zichtbaar voor de omgeving.

Stotteren zegt niets over iemands intelligentie of taalvaardigheid. Ook is het geen kwestie van onvoldoende oefenen of niet goed nadenken. Spreken is een complex proces waarbij verschillende systemen in de hersenen en het lichaam samenwerken. Bij stotteren verloopt die samenwerking anders.

Stotteren dat al langer bestaat

Veel volwassenen die stotteren, deden dat ook al als kind. Stotteren kan in de loop van de tijd veranderen. Er kunnen periodes zijn waarin iemand weinig stottert en periodes waarin het meer opvalt. Vermoeidheid, tijdsdruk, spanning of bepaalde gesprekssituaties kunnen invloed hebben, maar veroorzaken stotteren niet op zichzelf.

De gevolgen kunnen verder gaan dan de haperingen zelf. Sommige volwassenen bereiden gesprekken uitgebreid voor, vermijden telefoontjes of kiezen woorden om een stottermoment te voorkomen. Dat kan veel energie kosten en deelname aan werk of sociale activiteiten beperken.

Wanneer stotteren plotseling begint

Begint het stotteren op volwassen leeftijd plotseling, dan is het verstandig dit met een arts te bespreken. Soms kan nieuw ontstane spraakonvloeiendheid samenhangen met een neurologische aandoening, een hersenletsel, medicatie of andere gezondheidsfactoren. Een arts kan beoordelen of onderzoek nodig is. Bij plotselinge problemen met spreken in combinatie met bijvoorbeeld een scheve mond, krachtsverlies of verwardheid is directe medische hulp nodig.

Wat kan logopedie betekenen?

Een logopedist met ervaring in stotteren bespreekt samen met de cliënt wat er gebeurt en welke doelen belangrijk zijn. De behandeling wordt afgestemd op de persoon. Mogelijke aandachtspunten zijn:

• meer inzicht krijgen in het eigen stotteren en de situaties waarin het verandert;
• werken aan spreektechnieken die het spreken gemakkelijker of minder inspannend kunnen maken;
• leren omgaan met spanning, vermijding en negatieve gedachten over spreken;
• oefenen met gesprekken of situaties die iemand lastig vindt;
• communicatiedoelen kiezen die passen bij werk, studie en privéleven.

Logopedie betekent niet altijd dat iemand helemaal niet meer zal stotteren. Voor veel mensen ligt de winst ook in minder spanning, meer vrijheid om te zeggen wat ze willen en meer vertrouwen in gesprekken. Welke aanpak passend is, verschilt per persoon.

Hoe kunnen anderen helpen?

Een rustige en respectvolle gesprekshouding maakt vaak verschil. Geef iemand de tijd om uit te spreken, maak zinnen niet af en kijk niet weg wanneer er een hapering ontstaat. Luister naar de boodschap in plaats van vooral op de manier van spreken te letten. Vraag gerust wat iemand zelf prettig vindt; de voorkeuren verschillen.

Hulp zoeken

Wie last heeft van stotteren of gesprekken vermijdt, kan contact opnemen met een logopedist die deskundig is op het gebied van stotteren. Ook als het stotteren al jarenlang bestaat, kan begeleiding zinvol zijn. Een eerste gesprek kan helpen om de situatie en mogelijke doelen in kaart te brengen. Bij plotseling ontstaan stotteren is daarnaast overleg met een arts belangrijk.

 

Veelgestelde Vragen over Stotteren bij Volwassenen

1. Kun je op latere leeftijd gaan stotteren?
2. Kan stress stotteren veroorzaken?
3. Wat zijn de oorzaken van stotteren bij volwassenen?
4. Wat zijn de 3 soorten stotteren?
5. Wat is de oorzaak van plotseling stotteren?

Kun je op latere leeftijd gaan stotteren?

Ja, stotteren kan op latere leeftijd ontstaan, maar dat komt minder vaak voor dan stotteren dat al in de kindertijd begint. Soms wordt bestaand stotteren pas later duidelijker of hinderlijker. Begint het stotteren plotseling op volwassen leeftijd, neem dan contact op met de huisarts. Die kan nagaan of er bijvoorbeeld een neurologische oorzaak, medicatiegebruik of een andere gezondheidsfactor meespeelt.

Kan stress stotteren veroorzaken?

Stress veroorzaakt stotteren doorgaans niet, maar kan het stotteren wel versterken of zichtbaarder maken. Bij spanning, tijdsdruk of vermoeidheid kan spreken meer moeite kosten en kunnen haperingen vaker voorkomen. Ook kan de angst om te stotteren extra spanning oproepen. Stotteren is complex en heeft meestal meerdere factoren; het is dus niet simpelweg een gevolg van zenuwen. Als stotteren u belemmert, kan een logopedist met u bespreken welke aanpak bij uw situatie past.

Wat zijn de oorzaken van stotteren bij volwassenen?

Stotteren bij volwassenen heeft meestal geen enkele, eenvoudig aanwijsbare oorzaak. Vaak speelt een combinatie van factoren mee, zoals verschillen in de manier waarop de hersenen spraak aansturen en een aanleg voor stotteren. Spanning, vermoeidheid of tijdsdruk kunnen het stotteren soms duidelijker maken, maar zijn doorgaans niet de oorzaak ervan. Begint het stotteren plotseling op volwassen leeftijd, bespreek dit dan met een arts: soms hangt het samen met bijvoorbeeld een neurologische aandoening, hersenletsel of medicatie.

Wat zijn de 3 soorten stotteren?

De drie meest voorkomende vormen van stotteren zijn herhalingen, verlengingen en blokkades. Bij herhalingen wordt een klank, lettergreep of woord meerdere keren gezegd, zoals “b-b-buiten”. Bij verlengingen houdt iemand een klank langer aan dan bedoeld, bijvoorbeeld “ssssamen”. Bij een blokkade komt de spraak tijdelijk niet op gang, ook al weet iemand wat die wil zeggen. Deze vormen kunnen afzonderlijk of in combinatie voorkomen en verschillen per persoon en situatie.

Wat is de oorzaak van plotseling stotteren?

Plotseling stotteren op volwassen leeftijd kan verschillende oorzaken hebben. Soms hangt het samen met een neurologisch probleem, zoals een beroerte of hersenletsel, maar ook bepaalde medicijnen of andere gezondheidsfactoren kunnen invloed hebben op de spraak. Stress of vermoeidheid kan het spreken beïnvloeden, maar verklaart nieuw stotteren niet altijd. Neem daarom contact op met een arts als het stotteren plotseling begint, zodat de oorzaak kan worden onderzocht. Ontstaan er tegelijk klachten zoals een scheve mond, krachtsverlies of verwardheid, zoek dan direct medische hulp.