Vertraagde taalontwikkeling bij een peuter: wat kunt u doen?

Peuters ontwikkelen taal in hun eigen tempo. De ene peuter praat al vroeg in zinnen, terwijl een ander langer vooral losse woorden gebruikt. Toch kan het lastig zijn om te bepalen of de taalontwikkeling nog binnen de normale variatie valt of extra aandacht nodig heeft. In dit artikel leest u waaraan u een mogelijke taalachterstand kunt herkennen en wat u kunt doen om uw peuter te ondersteunen.

Hoe ontwikkelt taal zich bij peuters?

Taal leren bestaat uit meer dan woorden zeggen. Een kind leert ook taal begrijpen, contact maken, gebaren gebruiken en woorden combineren. De ontwikkeling verloopt niet bij ieder kind op dezelfde manier. Sommige kinderen begrijpen veel, maar praten nog weinig. Andere kinderen praten graag, maar hebben moeite om woorden of zinnen goed te gebruiken.

Als u zich zorgen maakt, kijk dan daarom niet alleen naar hoeveel woorden uw peuter zegt. Let ook op hoe uw kind taal begrijpt, reageert op anderen en contact zoekt. De ontwikkeling verloopt bovendien met sprongen: soms lijkt een kind een tijd weinig vooruitgang te boeken en komen er daarna ineens veel nieuwe woorden bij.

Mogelijke signalen van een vertraagde taalontwikkeling

De volgende signalen kunnen aanleiding zijn om de ontwikkeling te bespreken:

• Uw peuter gebruikt weinig woorden of leert maar langzaam nieuwe woorden.
• Uw kind combineert woorden nog niet, terwijl u dat op basis van de leeftijd en ontwikkeling verwacht.
• Uw peuter lijkt eenvoudige aanwijzingen of vragen niet goed te begrijpen.
• Uw kind gebruikt weinig gebaren, zoals wijzen of iets laten zien om iets duidelijk te maken.
• Uw peuter heeft moeite om contact te maken of een gesprekje heen en weer te voeren.
• U merkt dat uw kind vaak gefrustreerd raakt omdat het niet duidelijk kan maken wat het bedoelt.
• Uw kind verliest woorden of vaardigheden die het eerder wel gebruikte.

Een enkel signaal betekent niet automatisch dat er sprake is van een taalontwikkelingsprobleem. Het is vooral belangrijk om naar het geheel te kijken en uw zorgen te bespreken met een professional.

Waardoor kan taalontwikkeling vertraagd zijn?

Er is niet altijd één duidelijke oorzaak. Een vertraagde taalontwikkeling kan samenhangen met verschillende factoren, zoals gehoorproblemen, een bredere ontwikkelingsvraag of moeite met het begrijpen of gebruiken van taal. Soms is er geen specifieke oorzaak aan te wijzen.

Meertalig opgroeien veroorzaakt op zichzelf geen taalontwikkelingsstoornis. Een meertalig kind kan woorden over verschillende talen verdelen. Het is daarom belangrijk om de taalontwikkeling in alle talen mee te nemen. Vertel een logopedist of andere zorgverlener welke talen uw kind hoort en gebruikt.

Wat kunt u thuis doen?

U hoeft uw peuter niet voortdurend te testen of te verbeteren. Taal groeit vooral in dagelijkse, ontspannen momenten. Met deze gewoontes kunt u uw kind helpen:

• Praat tijdens dagelijkse activiteiten. Benoem bijvoorbeeld wat u samen ziet, doet of klaarmaakt.
• Volg de aandacht van uw kind. Reageer op waar uw peuter naar kijkt of mee speelt en geef daar woorden aan.
• Geef uw kind tijd om te reageren. Stel een vraag of maak een opmerking en wacht rustig af.
• Herhaal en breid uit. Zegt uw kind “auto”? Dan kunt u reageren met: “Ja, een rode auto rijdt.”
• Lees samen boekjes. Kijk naar de plaatjes, benoem wat u ziet en laat uw kind aanwijzen of reageren.
• Speel samen. Tijdens fantasiespel, bouwen of puzzelen ontstaan vanzelf momenten om woorden en zinnen te gebruiken.
• Leg niet te veel druk op praten. Gebaren, wijzen en geluiden zijn ook manieren waarop een peuter iets probeert duidelijk te maken.

Wanneer kunt u hulp inschakelen?

Bespreek uw zorgen met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist. U hoeft niet te wachten tot u zeker weet dat er iets aan de hand is. Een logopedist kan de taalontwikkeling onderzoeken, uitleg geven en samen met u bepalen welke ondersteuning passend is. Soms is advies voor thuis voldoende; soms is begeleiding nodig.

Neem contact op met een zorgverlener als uw kind weinig taal lijkt te begrijpen, nauwelijks contact zoekt, vaardigheden verliest of als u zich zorgen blijft maken. Bij twijfels over het gehoor is het verstandig om dat ook te laten controleren. Vroege aandacht kan helpen om duidelijk te krijgen wat uw kind nodig heeft.

Vertrouw op uw gevoel

U kent uw peuter het beste. Als u merkt dat communiceren moeilijk gaat of dat uw kind vastloopt, is het goed om uw zorgen te delen. Met passende begeleiding en eenvoudige taalrijke momenten thuis kunt u uw peuter ondersteunen bij het begrijpen en gebruiken van taal.

 

7 Tips voor het Ondersteunen van Vertraagde Taalontwikkeling bij Peuters

1. Praat rustig en benoem wat jullie samen doen.
2. Lees dagelijks samen en wijs plaatjes aan.
3. Geef je peuter tijd om te reageren; vul niet meteen in.
4. Herhaal woorden en breid ze uit zonder te corrigeren.
5. Speel samen zonder achtergrondschermen.
6. Bespreek je zorgen met het consultatiebureau of de huisarts.
7. Vraag naar een gehoortest of logopedist als dat passend is.

Praat rustig en benoem wat jullie samen doen.

Praat rustig met uw peuter en benoem wat jullie samen doen. Vertel bijvoorbeeld tijdens het aankleden: “We trekken je jas aan” of benoem tijdens het spelen wat uw kind pakt en ziet. Gebruik korte, duidelijke zinnen en geef uw peuter de tijd om te luisteren en te reageren. Zo hoort uw kind woorden in een herkenbare situatie en leert het stap voor stap hoe taal bij dagelijkse handelingen past.

Lees dagelijks samen en wijs plaatjes aan.

Lees elke dag samen een boekje en neem de tijd om naar de plaatjes te kijken. Wijs voorwerpen, dieren of personen aan en benoem ze rustig. Volg de belangstelling van uw peuter: kijkt uw kind naar een bal, zeg dan bijvoorbeeld: “Kijk, een grote bal!” Geef uw peuter ruimte om te reageren met een woord, geluid, gebaar of door iets aan te wijzen. Zo koppelt uw kind woorden aan wat het ziet en wordt lezen een fijn moment om samen taal te oefenen.

Geef je peuter tijd om te reageren; vul niet meteen in.

Geef je peuter na een vraag of opmerking rustig de tijd om te reageren. Kinderen hebben soms wat langer nodig om woorden te begrijpen, een antwoord te bedenken en het uit te spreken. Vul daarom niet meteen in en stel niet direct een nieuwe vraag. Kijk uw peuter vriendelijk aan en wacht even af. Zo voelt uw kind ruimte om zelf iets te zeggen, een gebaar te maken of op een andere manier te reageren.

Herhaal woorden en breid ze uit zonder te corrigeren.

Herhaal de woorden van uw peuter en voeg er op een natuurlijke manier iets aan toe, zonder uw kind te corrigeren. Zegt uw peuter bijvoorbeeld ‘bal’, dan kunt u reageren met: ‘Ja, een grote bal!’ Zo hoort uw kind hoe het woord in een iets langere zin klinkt, zonder dat praten als een toets voelt. Houd het ontspannen en sluit aan bij waar uw kind op dat moment mee bezig is.

Speel samen zonder achtergrondschermen.

Speel regelmatig samen zonder televisie, tablet of telefoon op de achtergrond. Zonder schermgeluiden kan uw peuter zich beter richten op uw stem, gezichtsuitdrukkingen en woorden. Volg tijdens het spelen de aandacht van uw kind, benoem wat er gebeurt en geef uw peuter rustig de tijd om te reageren. Zo ontstaan op een natuurlijke manier meer momenten om taal te begrijpen en te gebruiken.

Bespreek je zorgen met het consultatiebureau of de huisarts.

Maakt u zich zorgen over de taalontwikkeling van uw peuter? Bespreek dit dan met het consultatiebureau of uw huisarts. Zij kunnen met u meedenken, de ontwikkeling van uw kind bespreken en zo nodig adviseren over vervolgstappen, zoals een gehoorcontrole of een afspraak bij een logopedist. U hoeft niet te wachten tot u zeker weet dat er iets aan de hand is: ook bij twijfel kunt u om advies vragen.

Vraag naar een gehoortest of logopedist als dat passend is.

Als u zich zorgen maakt over de taalontwikkeling van uw peuter, bespreek dit dan met het consultatiebureau of de huisarts. Zij kunnen met u bekijken of een gehoortest of een afspraak bij een logopedist passend is. Een gehoorprobleem kan invloed hebben op het leren van taal, en een logopedist kan de taalontwikkeling beoordelen en praktische adviezen geven. U hoeft niet te wachten tot u zeker weet dat er iets aan de hand is: ook bij twijfel kunt u om advies vragen.