Taalontwikkeling bij een kind op de basisschool

Op de basisschool groeit de taalvaardigheid van een kind snel. Kinderen leren nieuwe woorden, vertellen steeds uitgebreider over wat ze meemaken en ontdekken hoe taal werkt in gesprekken, verhalen en teksten. Die ontwikkeling verloopt bij ieder kind anders. Toch zijn er algemene vaardigheden die kinderen tijdens de basisschoolperiode geleidelijk opbouwen.

Wat valt onder taalontwikkeling?

Taalontwikkeling bestaat uit verschillende onderdelen. Een kind leert niet alleen woorden uitspreken, maar ook taal begrijpen en gebruiken. Daar horen onder andere bij:

• Woordenschat: woorden begrijpen en zelf gebruiken.
• Zinsbouw: woorden combineren tot steeds langere en duidelijkere zinnen.
• Grammatica: bijvoorbeeld meervouden, werkwoordsvormen en verwijswoorden toepassen.
• Vertellen en gesprekken voeren: een verhaal op volgorde vertellen, luisteren en reageren op anderen.
• Taalbewustzijn: nadenken over klanken, letters, woorden en zinnen.
• Taal begrijpen: aanwijzingen, uitleg, verhalen en vragen volgen.

Hoe ontwikkelt taal zich op de basisschool?

In de eerste jaren van de basisschool breidt de woordenschat van kinderen zich verder uit. Ze leren woorden die passen bij nieuwe onderwerpen, zoals natuur, rekenen en wereldoriëntatie. Ook oefenen ze met het begrijpen en geven van uitleg. Het kind kan bijvoorbeeld steeds beter vertellen wat er is gebeurd en wat het daarvan vond.

In de hogere groepen worden verhalen en uitleg vaak langer en ingewikkelder. Kinderen leren informatie uit verschillende zinnen met elkaar te verbinden, hoofd- en bijzaken te onderscheiden en hun gedachten duidelijk onder woorden te brengen. Ook groeit de kennis van geschreven taal: lezen en schrijven sluiten nauw aan bij de ontwikkeling van gesproken taal.

De ontwikkeling verloopt niet bij ieder kind hetzelfde. Sommige kinderen praten graag en uitgebreid, terwijl anderen eerst rustig luisteren of meer tijd nodig hebben om hun gedachten te verwoorden. Meertaligheid, ervaringen, belangstelling en de hoeveelheid taal die een kind hoort en gebruikt, spelen allemaal een rol.

De relatie tussen taal, lezen en leren

Taal is belangrijk voor leren op school. Kinderen gebruiken taal om instructies te begrijpen, vragen te stellen, antwoorden te formuleren en nieuwe informatie te verwerken. Een beperkte woordenschat of moeite met taal begrijpen kan het daardoor lastiger maken om lessen te volgen of teksten te begrijpen.

Ook lezen en schrijven zijn met taal verbonden. Wie woorden en zinnen goed begrijpt, kan vaak makkelijker betekenis halen uit een tekst. Andersom kunnen gesprekken over boeken, verhalen en nieuwe woorden de taalontwikkeling stimuleren.

Zo kunt u de taalontwikkeling thuis ondersteunen

Dagelijkse momenten bieden veel kansen om samen taal te gebruiken. Het hoeft geen les te zijn: een gesprek tijdens het eten of onderweg kan al waardevol zijn.

• Praat samen over de dag. Stel open vragen, zoals: “Wat vond je het leukste?” of “Hoe kwam dat?”
• Luister en geef ruimte. Geef uw kind tijd om een antwoord te bedenken en uit te spreken.
• Lees samen. Bespreek wat er gebeurt, wat personages denken en wat er misschien hierna komt.
• Leg nieuwe woorden uit. Gebruik een woord in verschillende situaties en geef voorbeelden.
• Breid zinnen op een natuurlijke manier uit. Zegt uw kind “De hond rennen”, dan kunt u bijvoorbeeld reageren met: “Ja, de hond rent hard door het park.”
• Speel met taal. Rijmen, woordspelletjes en samen verhalen verzinnen maken taal oefenen leuk.

Verbeter uw kind niet voortdurend. Een goed voorbeeld geven in uw eigen reactie is vaak prettiger en helpt om de juiste vorm te horen.

Meertaligheid en taalontwikkeling

Opgroeien met meer dan één taal is op zichzelf geen oorzaak van een taalontwikkelingsprobleem. Een meertalig kind kan talen op verschillende manieren en in verschillend tempo ontwikkelen. Het is nuttig om in alle talen die het kind gebruikt te blijven praten, voorlezen en spelen. Als er zorgen zijn, is het belangrijk om naar de communicatie in alle talen te kijken en de thuistalen te vermelden bij een gesprek met school of een logopedist.

Wanneer is extra advies zinvol?

Kinderen ontwikkelen zich in hun eigen tempo, maar aanhoudende problemen kunnen het leren en contact met anderen beïnvloeden. Het kan verstandig zijn om advies te vragen als uw kind bijvoorbeeld:

• vaak moeite heeft om uitleg of vragen te begrijpen;
• veel moeite heeft om gedachten of gebeurtenissen duidelijk te vertellen;
• opvallend weinig woorden gebruikt voor de leeftijd of vaak niet op woorden kan komen;
• zinnen maakt die voor anderen moeilijk te begrijpen zijn;
• problemen ervaart met taal in de klas, lezen of schrijven;
• zelf gefrustreerd raakt doordat communiceren niet goed lukt.

Bespreek uw zorgen eerst met de leerkracht of intern begeleider. Zij kunnen vertellen wat zij op school zien. Een logopedist kan de taalvaardigheden verder onderzoeken en adviseren welke ondersteuning passend is. Vroeg advies kan helpen om duidelijk te krijgen wat uw kind nodig heeft.

Tot slot

Taalontwikkeling gaat verder dan woorden leren. Kinderen leren taal begrijpen, gedachten verwoorden, verhalen volgen en met anderen communiceren. Door dagelijks samen te praten, te lezen en nieuwsgierig te zijn naar wat uw kind vertelt, ondersteunt u die ontwikkeling. Maakt u zich zorgen, bespreek dit dan met school of een logopedist.

 

6 Tips voor het Bevorderen van Taalontwikkeling bij Lagere Schoolkinderen

1. Lees elke dag samen een boek.
2. Praat over wat je kind meemaakt.
3. Stel open vragen en luister rustig.
4. Speel met rijmwoorden en klanken.
5. Moedig je kind aan om verhalen te vertellen.
6. Verbeter fouten op een vriendelijke manier.

Lees elke dag samen een boek.

Lees elke dag samen een boek en maak er een gezellig moment van. Door voor te lezen hoort je kind nieuwe woorden en zinnen, leert het verhalen beter begrijpen en ontdekt het hoe taal klinkt. Praat tussendoor over de plaatjes en het verhaal: wat gebeurt er, wat denkt een personage en wat zou er hierna kunnen gebeuren? Zo stimuleer je de woordenschat en het taalbegrip op een ontspannen manier.

Praat over wat je kind meemaakt.

Praat met je kind over wat het meemaakt, bijvoorbeeld onderweg naar school, tijdens het eten of voor het slapengaan. Stel open vragen, zoals: “Wat vond je vandaag het leukst?” of “Hoe voelde je je toen dat gebeurde?” Luister rustig en geef je kind de tijd om te antwoorden. Zo oefent het met nieuwe woorden, zinnen maken en gebeurtenissen in de juiste volgorde vertellen. Door zelf ook iets over je dag te delen, maak je er een fijn gesprek van.

Stel open vragen en luister rustig.

Stel uw kind open vragen, zoals “Wat vond je vandaag het leukste?” of “Hoe ging dat verder?” Zulke vragen nodigen uit om meer te vertellen en helpen uw kind gedachten en gebeurtenissen onder woorden te brengen. Luister rustig, geef uw kind de tijd om na te denken en laat merken dat u geïnteresseerd bent. Zo oefent uw kind op een ontspannen manier met vertellen, nieuwe woorden en het maken van langere zinnen.

Speel met rijmwoorden en klanken.

Speel samen met rijmwoorden en klanken om het taalbewustzijn van uw kind op een leuke manier te stimuleren. Bedenk om de beurt woorden die rijmen, zoals *kat*, *mat* en *vat*, of zoek woorden die met dezelfde klank beginnen. U kunt er een spelletje van maken tijdens het wandelen, in de auto of aan tafel. Houd het ontspannen: plezier in taal is belangrijker dan het vinden van het perfecte antwoord.

Moedig je kind aan om verhalen te vertellen.

Moedig je kind aan om verhalen te vertellen over de schooldag, een uitstapje of iets wat het heeft meegemaakt. Stel open vragen, zoals: “Wat gebeurde er daarna?” of “Hoe voelde je je toen?” Zo help je je kind om gebeurtenissen op volgorde te beschrijven, nieuwe woorden te gebruiken en zinnen uit te breiden. Luister rustig en geef je kind de tijd om na te denken. Toon belangstelling voor het verhaal, zonder het steeds te verbeteren; zo wordt vertellen een plezierige manier om taal te oefenen.

Verbeter fouten op een vriendelijke manier.

Verbeter fouten op een vriendelijke en natuurlijke manier, zonder uw kind steeds te onderbreken. Herhaal wat uw kind zegt met de juiste vorm, zodat het die kan horen in een positieve reactie. Zegt uw kind bijvoorbeeld: “Gisteren ik speel buiten”, dan kunt u antwoorden: “Wat fijn dat je gisteren buiten hebt gespeeld!” Zo blijft het gesprek prettig en leert uw kind ongemerkt nieuwe woorden en zinsbouw.