Normale spraak- en taalontwikkeling

Kinderen leren praten stap voor stap. Eerst luisteren ze naar stemmen en communiceren ze met geluidjes, gebaren en gezichtsuitdrukkingen. Later begrijpen ze steeds meer woorden en gebruiken ze zelf taal. Ieder kind ontwikkelt zich in een eigen tempo. De leeftijden en voorbeelden hieronder zijn daarom richtlijnen, geen toets waaraan een kind precies moet voldoen.

Wat is het verschil tussen spraak en taal?

Taal gaat over het begrijpen en gebruiken van woorden en zinnen. Daar horen ook gebaren, lezen en schrijven bij. Spraak is de manier waarop iemand klanken vormt en woorden uitspreekt. Een kind kan bijvoorbeeld veel begrijpen, maar nog weinig zeggen. Of het gebruikt al veel woorden, maar spreekt sommige klanken nog niet duidelijk uit.

De ontwikkeling in grote lijnen

0 tot 1 jaar: luisteren, contact maken en brabbelen

Baby’s reageren op stemmen en geluiden. Ze maken oogcontact, lachen en gebruiken geluidjes om contact te zoeken. Rond de eerste maanden ontstaan vaak kir- en brabbelgeluiden. Later gaat een baby klanken herhalen, zoals “bababa” of “dadada”. Ook gebaren en wijzen kunnen onderdeel worden van de communicatie.

1 tot 2 jaar: eerste woorden en begrip

Veel kinderen zeggen rond hun eerste verjaardag hun eerste herkenbare woordjes. Ze begrijpen vaak al meer dan ze zelf kunnen zeggen. In deze periode leren kinderen woorden voor mensen, voorwerpen en dagelijkse activiteiten. Naarmate hun woordenschat groeit, gaan ze soms twee woorden combineren, bijvoorbeeld “mama mee” of “bal weg”.

2 tot 3 jaar: woordenschat en korte zinnen

Kinderen leren in deze fase vaak snel nieuwe woorden. Ze combineren steeds vaker woorden en maken langere zinnen. De uitspraak is nog niet altijd duidelijk en grammaticale vormen zijn nog in ontwikkeling. Een kind kan bijvoorbeeld woorden verkeerd verbuigen of een klank vervangen door een andere. Dat hoort vaak bij het leren spreken.

3 tot 4 jaar: meer vertellen en vragen stellen

Zinnen worden doorgaans langer en gevarieerder. Kinderen stellen vragen, vertellen iets over wat ze hebben meegemaakt en begrijpen steeds beter eenvoudige uitleg. Mensen buiten het gezin kunnen een kind meestal steeds beter verstaan, al kunnen sommige klanken nog lastig zijn.

4 tot 6 jaar: taal verfijnen

In de aanloop naar de basisschool leren kinderen hun gedachten uitgebreider onder woorden te brengen. Ze kunnen verhalen vertellen, gesprekken voeren en ingewikkeldere aanwijzingen begrijpen. Ook de uitspraak en zinsbouw ontwikkelen verder. Sommige spraakklanken worden pas later goed beheerst.

Wat kunt u doen om de ontwikkeling te stimuleren?

• Praat samen tijdens dagelijkse activiteiten, zoals aankleden, koken of wandelen.
• Volg de aandacht van uw kind en benoem waar het naar kijkt of mee speelt.
• Lees samen boekjes en praat over de plaatjes.
• Geef uw kind tijd om te reageren en luister naar wat het probeert te vertellen.
• Breid een uitspraak op een natuurlijke manier uit. Zegt uw kind “grote auto”, dan kunt u reageren met: “Ja, dat is een grote rode auto.”
• Maak van praten geen overhoring. Een ontspannen gesprek of spel is vaak prettiger en leerzamer.

Meertalig opvoeden

Meertaligheid veroorzaakt op zichzelf geen taalontwikkelingsstoornis. Een kind kan talen op verschillende manieren en in een verschillend tempo leren. Praat met uw kind in de taal of talen waarin u zich het prettigst voelt. Let bij zorgen op de communicatieontwikkeling als geheel, dus niet alleen op de woordenschat in één taal.

Wanneer is het verstandig om advies te vragen?

Kinderen verschillen onderling, maar het is goed om advies te vragen als u zich zorgen maakt over het begrijpen, spreken, de uitspraak of het contact maken van uw kind. Ook verlies van eerder geleerde vaardigheden is een reden om dit te bespreken. U kunt beginnen bij het consultatiebureau, de jeugdarts of huisarts. Een logopedist kan de spraak- en taalontwikkeling onderzoeken en adviseren over passende ondersteuning.

Vroeg advies betekent niet automatisch dat er iets mis is. Het kan juist helpen om vragen te beantwoorden en te bekijken welke ondersteuning, als die nodig is, het beste past.

 

7 veelgestelde vragen over de normale spraak- en taalontwikkeling bij kinderen

1. Wanneer begint een kind meestal met praten?
2. Welke mijlpalen horen bij de normale spraak- en taalontwikkeling per leeftijd?
3. Hoeveel woorden gebruikt een kind doorgaans op 2-jarige leeftijd?
4. Wanneer moet de uitspraak van een kind goed verstaanbaar zijn?
5. Is het normaal dat een kind woorden of klanken verkeerd uitspreekt?
6. Heeft meertalig opvoeden invloed op de spraak- en taalontwikkeling?
7. Wanneer is het verstandig om een logopedist te raadplegen?

Wanneer begint een kind meestal met praten?

De meeste kinderen zeggen rond hun eerste verjaardag hun eerste herkenbare woordjes, maar de ontwikkeling verschilt per kind. Vaak begrijpen kinderen al woorden en eenvoudige aanwijzingen voordat ze zelf veel zeggen. Daarna groeit hun woordenschat en gaan ze woorden combineren, meestal ergens tussen 18 maanden en 2 jaar. Dit zijn gemiddelden, geen vaste deadlines. Maakt u zich zorgen over de communicatie of taalontwikkeling van uw kind, bespreek dit dan met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist.

Welke mijlpalen horen bij de normale spraak- en taalontwikkeling per leeftijd?

De spraak- en taalontwikkeling verloopt bij ieder kind anders; leeftijden zijn daarom richtlijnen en geen strikte deadlines. In het eerste levensjaar reageren baby’s op stemmen, brabbelen ze en gebruiken ze geluiden of gebaren om contact te maken. Rond 1 à 2 jaar verschijnen vaak de eerste woordjes en begrijpt een kind doorgaans meer dan het zelf zegt. Tussen 2 en 3 jaar groeit de woordenschat en gaat een kind steeds vaker woorden combineren tot korte zinnen. Rond 3 à 4 jaar worden zinnen langer en vertelt een kind eenvoudige dingen; tussen 4 en 6 jaar ontwikkelen gesprekken, verhalen, zinsbouw en uitspraak zich verder. Sommige klanken zijn pas op latere leeftijd volledig ontwikkeld. Bespreek het met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist als u zich zorgen maakt, bijvoorbeeld wanneer uw kind weinig vooruitgang laat zien of eerder geleerde vaardigheden verliest.

Hoeveel woorden gebruikt een kind doorgaans op 2-jarige leeftijd?

Rond de leeftijd van 2 jaar gebruikt een kind doorgaans ongeveer 50 woorden of meer en begint het vaak twee woorden te combineren, zoals ‘mama komen’ of ‘grote bal’. De woordenschat verschilt echter sterk per kind en kinderen begrijpen meestal meer woorden dan ze zelf zeggen. Kijk daarom ook naar de ontwikkeling als geheel, zoals hoe uw kind communiceert en taal begrijpt. Maakt u zich zorgen, bespreek dit dan met het consultatiebureau, de jeugdarts of een logopedist.

Wanneer moet de uitspraak van een kind goed verstaanbaar zijn?

Rond de leeftijd van 4 jaar is een kind meestal goed verstaanbaar voor mensen buiten het gezin, al kunnen sommige klanken nog lastig zijn en blijft de uitspraak zich verder ontwikkelen. De ontwikkeling verschilt per kind; verstaanbaarheid hangt ook af van hoe lang en duidelijk een kind praat. Maakt u zich zorgen, bijvoorbeeld omdat anderen uw kind vaak niet begrijpen, bespreek dit dan met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist.

Is het normaal dat een kind woorden of klanken verkeerd uitspreekt?

Ja, het is heel normaal dat jonge kinderen woorden of klanken nog niet meteen goed uitspreken. Ze leren stap voor stap hoe ze klanken vormen en combineren. In die periode kunnen ze klanken weglaten of vervangen, of een woord op hun eigen manier uitspreken. Meestal wordt de uitspraak vanzelf duidelijker naarmate een kind ouder wordt. Ieder kind ontwikkelt zich in een eigen tempo. Blijft de uitspraak lastig, is uw kind moeilijk te verstaan of maakt u zich zorgen? Bespreek dit dan met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist.

Heeft meertalig opvoeden invloed op de spraak- en taalontwikkeling?

Meertalig opvoeden veroorzaakt op zichzelf geen spraak- of taalproblemen. Een kind kan de talen waarin het opgroeit soms in een verschillend tempo leren en woorden uit meerdere talen door elkaar gebruiken; dat is vaak een normaal onderdeel van meertalige ontwikkeling. Praat vooral met uw kind in de taal of talen waarin u zich prettig en vertrouwd voelt. Maakt u zich zorgen over de communicatie van uw kind, kijk dan naar de ontwikkeling in alle talen en bespreek uw vragen met het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist.

Wanneer is het verstandig om een logopedist te raadplegen?

Het is verstandig om een logopedist te raadplegen als u zich zorgen maakt over de spraak- of taalontwikkeling van uw kind, bijvoorbeeld wanneer uw kind moeite heeft met begrijpen, weinig woorden gebruikt, lastig verstaanbaar is of weinig contact maakt met taal. Ook als uw kind eerder verworven vaardigheden verliest, is het goed om advies te vragen. Elk kind ontwikkelt zich in een eigen tempo; een logopedist kan beoordelen of de ontwikkeling passend verloopt en zo nodig praktische tips of passende begeleiding bieden. U kunt ook eerst overleggen met het consultatiebureau, de jeugdarts of huisarts.